Leven op Pluto

Vandaag in De Pers:

Yves Leterme is premier van twee landen. De politieke crisis is er hardnekkig. Een bezoek aan de frontlinie in Absurdistan.

Aan het slot van de braderie in de provinciestad Halle heeft de combinatie van zon en bier haar werk goed gedaan. Met een glazige blik in de ogen genieten de bezoekers van The Skangaroos, een bandje dat in het Nederlands, Frans en Spaans zingt. De meeste leden komen uit de gemeenten waar de taalproblemen het hoogst opspelen: Brussel-Halle-Vilvoorde (BHV). Toch is zangeres Veerle niet bezig met de taalkwestie. ‘Ik schrijf in een taal die in mij opkomt, maar ik ben en blijf Vlaams.‘

Het Frans gaat haar goed af. En dat is geen unicum onder de rook van Brussel. Veel mensen in Halle zijn het Frans meer machtig dan ze lief is. ‘Natuurlijk spreek ik Frans’, laat een leraar weten. ‘Ik ben een kind uit een gemengd huwelijk met een Franstalige vader en een Vlaamse moeder.’ Een echte Belg, zou je denken, maar toch heeft ook deze tweetalige grote problemen met de Walen in de buurt. ‘Als ik in Wallonië kom, dan spreek ik hun taal. Maar al die Franstaligen die hier in Vlaanderen een mooie villa kopen, doen geen enkele moeite om Nederlands te leren!’ Het is een echo die je afgelopen maanden onophoudelijk hoort: de Vlamingen hebben naar eigen zeggen niets tegen de Franstaligen, maar die moeten wel Nederlands spreken in Vlaanderen. Daar woont zestig procent van de Belgen en bovendien zijn ze economisch veel succesvoller dan Wallonië.

Net over de taalgrens bij Brussel is dit probleem het voelbaarst. De gemeenten aan de rand van de hoofdstad liggen bijna allemaal op Vlaams grondgebied. Steeds meer Franstaligen uit Brussel zijn daar gaan wonen, aangetrokken door de rust en de ruimte.

In het dorp Lennik, vlakbij Halle, hangen tegen het gemeentehuis een gele vlag met de Vlaamse leeuw en twee grote spandoeken: ‘Steun de burgemeesters, splits Brussel-Halle-Vilvoorde’, meldt het ene doek. Het tweede is nog duidelijker: ‘Ik sport, jij sport en wij sporten… in het Nederlands!’ Het zijn oproepen gericht aan alle Franstaligen in de rand om Brussel. ‘De Franstaligen houden vast aan privileges die ik niet heb!’, zegt Lenniks burgemeester Willy DeWaele opgewonden. ‘Ze wonen hier, maar hun kinderen gaan naar eigen scholen en ze nemen geen deel aan het gemeenschapsleven. En dan mogen ze ook blijven stemmen op Franstalige partijen in het tweetalige Brussel. Als ik naar Wallonië verhuis, kan dat niet. Dat is oneerlijk. Als ik in Duitsland ga wonen, pas ik me toch ook aan?’

Welkom in het voor buitenlanders en menig Belg onbegrijpelijke oerwoud van regels en wetten. Dat de Fransen niet integreren is het gevolg van de taalwetten in 1963, waarin werd bepaald dat taalgroepen recht hadden op onderwijs en verenigingsleven in eigen taal zodra ze 30 procent van de bevolking uitmaakten. De Fransen in BHV staan dus volledig in hun recht.

BHV vormt de kern van de crisis in de politieke ballenbak van België. Vlamingen en Walen staan in deze zaak lijnrecht tegenover elkaar. De Vlamingen willen het kiesdistrict splitsen zodat de gemeentes weer echt Vlaams worden, de Walen zijn daartoe bereid mits een aantal verfranste gemeentes bij het tweetalige Brussel gevoegd worden. En dan bekvechten ze ook over de vraag welke bevoegdheden en belastingen Belgisch blijven en welke worden overgeheveld naar het Waalse en Vlaamse gewest. Vooral de Vlamingen willen zoveel mogelijk macht naar het eigen gewest overhevelen.

‘Eigenlijk bestaat België al lang niet meer’, zegt De Waele. ‘We leven al in twee landen met ieder hun eigen cultuur, taal en politici. België had als tweetalig land kunnen bestaan als de Franstaligen in 1936 ons voorstel hiervoor hadden geaccepteerd. Maar ze zien hun cultuur als superieur en ons nog steeds als domme boertjes. Het zijn onbetrouwbare partners, op dit moment worden zes miljoen Vlamingen geterroriseerd door vier miljoen Walen. Eens zullen ze de meerderheid moeten accepteren.’

‘Die Vlamingen wijzen naar ons om hun interne problemen te camoufleren’, zegt de Waal John Van Zuylen in vlekkeloos Nederlands ‘s avonds in Brussel. ‘In Franstalig België is een ware kentering gaande en leren steeds meer mensen Nederlands. De Vlamingen hebben een vertekend beeld van de situatie. Ik merk dat tijdens mijn werk als vertegenwoordiger in zonnepanelen, alle Vlamingen zijn verbaasd dat ik hun taal zo goed spreek maar ik ben echt niet de enige.’ Dan vervolgt hij, als aankomend masterstudent economie in Chicago: ‘Eigenlijk is het precies hetzelfde als in de tijd dat Wallonië economisch de broek aan had. Toen leerden Vlamingen Frans en waren wij te lui om ons in te leven, mijn taal gaat nu in Vlaanderen juist achteruit.’

Toch blijven veel Walen hardnekkig aan hun eigen taal en cultuur vasthouden, weet de Franstalige journalist Christophe Deborsu. Hij heeft zich de afgelopen jaren ontpopt tot een van de weinige opiniemakers die aan beide kanten van de taalgrens gehoord worden. ‘Veel Franstaligen hebben een excuus om geen Nederlands te leren’, zegt Deborsu. ‘Voor de een is het een oude trots van mensen die zich wel Belg noemen maar op deze manier juist het separatisme in de hand werken. Terwijl de ander het mogelijke einde van België opvoert als reden. Maar zelfs dan zal Vlaanderen onze belangrijkste buur blijven. Toch is er hoop: sinds een jaar kiezen de meeste kinderen weer Nederlands als eerste vreemde taal.’

Deborsu heeft geen idee of de partijen er voor vandaag uitkomen. ‘Een oplossing is nog steeds mogelijk, al is het moeilijk. Als ze er uitkomen, zal het weer een echt Belgisch compromis worden. Alle belangrijke beslissingen worden weer vooruitgeschoven.’

Wellicht biedt humor uitkomst. De Antwerpse cabaretier Vitalski is bezig met de try-outs van zijn politiek geladen voorstelling Mijn leven met Leterme. De show deed meteen veel stof opwaaien toen twee christen-democratische burgemeesters hem uit hun lokale cultuurcentrum weerden. Zonder de voorstelling gezien te hebben. Op het affiche staat premier Yves Leterme in een innige omhelzing met zijn Waalse rivale Joelle de Milquet. Mijn leven met Leterme gaat over een driehoeksverhouding tussen de premier, De Milquet en mijzelf’, legt Vitalski uit. ‘Uiteindelijk verlies ik en gaan de twee christen-democratische rivalen er met elkaar vandoor. Ik denk dat dit een goede oplossing zou zijn voor de crisis in België. Alleen vraag ik mij af of Leterme wel vruchtbaar is. Echt, ik vind die De Milquet een fijne moderne vrouw, als ik als Antwerpenaar op haar zou mogen stemmen, zou ik het doen!’

Vitalski begrijpt het niet meer. ‘De enige reden dat veel Vlamingen zich willen afscheiden is hun krenterigheid. Ze lijken wat dat betreft wel Hollanders. Ze vergeten dat de Walen ook jarenlang voor ons alles betaald hebben’, zegt de cabaretier. ‘Een onafhankelijk Vlaanderen? Laat me niet lachen, dat is als een zelfstandig dorp met twee frietkramen. Geef mij maar België, dat heeft toch een meer kosmopolitische uitstraling.’